VSCD traject 'Cabaret en de podia'

Algemeen
Uit gesprekken met de Vereniging van Vrije Theater Producenten (VVTP), de Vereniging van Nederlandse Theatergezelschappen (VNT), het Directie Overleg Dans (DOD) en de individuele producenten, concludeerde het bestuur van de Vereniging van Schouwburg- en Concertgebouwdirecties (VSCD) in 2000 dat er een duidelijke behoefte is aan een versterking van de dialoog tussen aanbieders en afnemers over de kwaliteit, in brede zin geformuleerd, van het aanbod. Besloten werd om na een rijke VSCD - historie verschillende initiatieven het Programmerings Platform Podiumkunsten (PPP) in het leven roepen. Het Platform bestaat uit zeven commissies die de belangrijkste en meest beïnvloedbare stromingen binnen de podiumkunsten vertegenwoordigen. De stromingen zijn: Cabaret, Toneel, Musical & Muziektheater, Opera, Jeugdtheater, Muziek en Dans. Commissieleden komen uit de kring van VSCD-theaterprogrammeurs (en bij de commissie cabaret ook uit de producentenwereld) en worden op basis van inhoudelijke deskundigheid door het VSCD-bestuur geselecteerd.

Doel van het Programmerings Platform Podiumkunsten is een platform te zijn waarop aanbod en vraag van de podiumkunstenmarkt transparant worden gemaakt en waarvan een zekere regulerende werking uit gaat. Het neveneffect dat op deze wijze de inhoudelijke opvattingen van de vraagkant prominenter in beeld worden gebracht, is uiteraard voor de VSCD van wezenlijk belang. De commissies hebben alle de opdracht de VSCD een goed realistisch totaalbeeld van het genre aanbod te geven. Dit doen ze door zich per genre breed te oriënteren naar wat er goed gaat en wat er beter kan. Het totaalbeeld wordt door de VSCD verspreid onder de eigen leden, de leden van VNT, VVTP, DOD en de beleidsmakers van de overheden op rijks- provinciaal en lokaal niveau. Sinds de oprichting in 2000 hebben de zeven commissies ieder een eigen invulling aan de opdracht gegeven. Hieronder volgt meer over de opdrachtinvulling door de commissie cabaret.

De commissie cabaret
Het cabaret bloeit als nooit tevoren. Er is een groot aanbod en het publiek waardeert cabaret in hoge mate. Cabaret kan zonder meer de nieuwe kunstvorm van de 20e eeuw genoemd worden. Helaas dreigt hierdoor, aldus de commissie, ook het gevaar dat het fenomeen cabaret in het zwaard van het eigen succes valt. Daarmee komen de continuïteit en de kwaliteit van het aanbod in gevaar. Opvattingen van de media, de programmeurs, het publiek en de producenten over cabaret zijn veelal eenzijdig: het trekt altijd volle zalen en er valt veel geld mee te verdienen. Bij het woord kunstvorm zullen velen de schouders ophalen omdat cabaret vaak als amusement wordt gezien.

Dit moest veranderen. In 2002 heeft de commissie cabaret een plan geschreven. Daarin stelt zij dat cabaret serieus als kunstvorm gezien moet worden wil de sector voorkomen dat er over tien jaar geen kwalitatief hoogstaand cabaret meer is. En dat serieus nemen moet door alle partijen binnen de podiumkunsten gebeuren. Door programmeurs, de producenten, de media en de overheden. De commissie heeft aan de VSCD een advies uitgebracht. Daarop heeft de VSCD besloten in ieder geval voor het seizoen 2003 - 2004 drie concrete plannen ten uitvoer te brengen:
1. het opnieuw in het leven roepen van de cabaretprijzen,
2. een onderzoek doen naar de sociale en economische aspecten van cabaret en
3. het verbeteren van het imago van cabaret onder programmeurs.
Daarnaast zal de VSCD haar invloed gebruiken om bij media, producenten en beleidsmakers daar waar mogelijk de visie van de commissie uit te dragen.

1. De VSCD Cabaretprijzen
Het advies van de commissie aan het VSCD-bestuur om de Cabaretprijzen opnieuw in het leven te roepen, werd positief beoordeeld. Op de VSCD-ledenvergadering van december 2002 is het voorstel unaniem aangenomen. De VSCD Cabaretprijzen worden in twee categorieën toegekend: de eerste bekroning is bestemd voor het indrukwekkendste programma van het seizoen van een cabaretier die al langer een artistieke bijdrage levert aan de ontwikkeling van het genre. Bij de beoordeling van de producties voor de programma-bekroning zijn zowel scheppen als vertolken belangrijke aandachtspunten. De tweede bekroning namens de Cabaretjury is voor een cabaretier met een programma waarin vernieuwing en originaliteit een bijzondere ontwikkeling voor de toekomst beloven. In beide categorieën is voor de beoordeling voorwaarde dat het programma in het VSCD circuit toert. Tot het VSCD-circuit behoren zo'n 145 schouwburgen, vlakke vloertheaters en concertgebouwen.

Achtergrond
Met het in het leven roepen van de VSCD-cabaretprijzen bekrachtigt de VSCD haar besluit cabaret serieus te nemen en als kunstvorm te beoordelen. De kunstvorm cabaret manifesteert zich voor de VSCD op velerlei manieren: conferences, liedjes, typetjes, kleinkunst, fysiek cabaret, nieuwe lulligheid en sterk confronterend cabaret. Het cabaretaanbod wordt steeds rijker en van een grotere diversiteit. Cabaret is bovenal een kunstvorm waarbij de tijdgeest de aanjager is. De inhoud is het belangrijkste, humor kan het transportmiddel zijn. Cabaret is interactief zonder vierde wand, waarbij tekstgebruik in de meeste gevallen een bepalende rol speelt. Cabaret onderscheidt zich als kunstvorm van met name (solo)toneel omdat de vertolker van het programma onlosmakelijk verbonden is met de maker. Het programma kan het unieke karakteristieke inhoudelijke karakter alleen bewaren als de vertolker tevens de maker is.

Net als al haar andere bekroningen heeft de VSCD een onafhankelijke jury aangesteld om het aanbod van het seizoen 2002-2003 in het VSCD-circuit te beoordelen. Tot het VSCD-circuit behoren 145 schouwburgen, concertgebouwen en een groot deel van de vlakke vloer theaters. Bij de beoordeling van de producties zijn scheppen, vertolken, vernieuwing en originaliteit van belang. De VSCD-cabaretjury 2002-2003 bestaat uit: voorzitter Benjamin Koolstra (directeur Stadsgehoorzaal Kampen), Pietie van Veen (Zaantheater Zaandam), Margo Huntink (Steigertheater Nijmegen), Simone Kratz (Twentse Podia), Boudewijn Spitzen (schrijver, regisseur), Coen Verbraak (journalist/publicist) en Jurrian van Dongen (theatermaker, schrijver).

Voor de cabaretprijzen wordt niet genomineerd. Op maandag 22 september 2003 zal in Het Oude Luxor Rotterdam bekend worden welke twee cabaretiers de bekroningen in ontvangst mogen nemen. In opdracht van de VSCD organiseert Bureau Promotie Podiumkunsten de uitreiking. Het programma benadrukt de inhoudelijkheid van het genre. Zo wordt er in 2003 gestart met een jaarlijks terugkerende Cabaretlezing en presenteert de jury een visie op het afgelopen seizoen. Het gaat er bij deze uitreiking dus niet enkel om de prijzen te promoten, maar ook om het verleggen van de aandacht van enkel amusement naar podiumkunst.

2. De sociale en economische aspecten van Cabaret
In 1995 maakte de Erasmus Universiteit van Rotterdam in opdracht van Het Theaterinstituut Nederland een start met een eerste onderzoek naar cabaret. Nu, acht jaar later, moet het onderzoek in onze ogen een vervolg krijgen. De VSCD is in onderhandeling met de Universiteit Utrecht om de sociale en economische aspecten van Cabaret te onderzoeken. Het is de bedoeling om het onderzoek in 2004 uit te laten voeren.

Achtergrond
Geen andere discipline in het theater dan cabaret trekt een zo grote verscheidenheid aan publiek dan cabaret. Er zijn veel jonge makers die een jong publiek trekken. Er zijn allochtone makers die allochtoon publiek trekken, maar ook niet-allochtonen trekken allochtoon publiek en vice versa. Het theater krijgt met cabaret nieuw publiek op een presenteerblaadje aangeleverd waar beleidsmakers jarenlang over tobben. Juist daarom is het bijvoorbeeld merkwaardig dat er tot op heden geen subsidiestroom voor het cabaret beschikbaar is. Een cabaretier staat iedere keer weer voor de taak een nieuw programma samen te stellen. Is het bestaande programma succesvol, dan verwachten pers en publiek dat het nieuwe programma het oude programma weer overtreft. Cabaretiers raken hierdoor soms letterlijk uitgewoond en daarvan zijn helaas duidelijke voorbeelden bij iedereen bekend. Een cabaretier moet ook tijd vrij kunnen maken voor reflectie, verdieping en het experiment. Jonge talentvolle cabaretiers hebben last van het uitdijende aanbod. Veel programmeurs kiezen voor populaire winnaars van cabaretfestivals. Dat maakt het voor minder populaire, maar artistiek wel interessante jonge cabaretiers, erg moeilijk om aan voldoende speelbeurten te komen. In veel gevallen moeten zij uitwijken naar accommodaties waar niet of nauwelijks geld beschikbaar is. En wetende dat het circuit van jeugd- en jongerencentra is wegbezuinigd is het aantal accommodaties waar deze groep kan rijpen zeer klein.

Cabaretiers zouden in staat moeten worden gesteld subsidie aan te vragen voor projecten en programma's. Door de veranderingen in de subsidie regelgeving en de subsidiestroom is - aldus de commissie - juist nu het moment aangebroken om de subsidiemogelijkheden voor het maken van cabaret te verruimen en de fondsen voor cabaret open te stellen. Het is noodzakelijk om de lift waarin het cabaret op dit moment zit in opwaartse beweging te houden.

3. Het imago
Sinds eind 2002 staat het imago van Cabaret centraal in de gesprekken binnen de VSCD over Cabaret. Hoe denken programmeurs over het genre, wat vinden producenten en waar baseert het publiek haar keuze op? Met een telefonische enquête onder programmeurs wil de VSCD achterhalen wat bepalend is bij de keuze uit het cabaretaanbod. Naamsbekendheid, een prijswinnaar, financiën, de relatie tot de producent? Is er sprake van lange termijn verbintenissen of juist niet? Is de kwaliteit van de cabaretiers in de ogen van de programmeurs stabiel en groeiend te noemen zodat een lange termijn relatie mogelijk is? Kan publiek voldoende wennen en meegroeien met een nieuwkomer? Hoe zorg je voor communicatie op maat, wetende dat de noemer Cabaret verkoopt en allesomvattend lijkt te zijn? Deze en andere vragen moeten naar ons idee beantwoord worden om te zien wat het denken over Cabaret bepaalt.

De VSCD is in gesprek met een onafhankelijk onderzoeker die bekend is binnen het Cabaretcircuit. Dit onderzoek start volgens planning begin 2004.

De commissie Cabaret bestaat uit programmeurs en producenten te weten:

Directeuren / programmeurs:
Jan Gras Schouwburg De Meerse Hoofddorp,
Joost Nuissl De Kleine Komedie Amsterdam,
Rob Wiegman Luxor Rotterdam,

De producenten:
Diederik Hummelinck van Hummelinck Stuurman Theaterproducties
George Visser van Mojo Theater,
Harry Kies van Harry Kies Theaterproducties en
Robert-Jan Grünfeld van Grünfeld Theaterproducties

Hedwig Verhoeven Beleidsmatige begeleiding vanuit de VSCD

------
geplaatst op 12 sept 2003