Verslag

Leids Cabaret Festival 2004

Jochen Otten

Jochen Otten zag ik eerder op Cameretten. Het verschil met zijn optreden daar is minimaal, al valt wel op dat hij zijn programma nu nog beter in de vingers heeft. 'Foeha' is een energieke cocktail van cabaret, toneel, beeldpoëzie, mime en clownerie. Een voorstelling over het lichaam. Ottens lichaam is dan ook niet te missen want hij staat vrijwel naakt op het podium en is zeer fysiek in zijn optreden. Hij springt, loopt, kronkelt, ligt en rent. Zijn openingsact is sterk waarin hij het eerste deel van de voorstelling samenvat. 'Alles ligt al vast, maar ik heb daar toch ook invloed op,' roept hij strijdvaardig. Toch gebeurt het precies zoals hij beschreef, een mooi spel met het verwachtingspatroon. Hij transformeert moeiteloos naar een dame uit op een erfenis, naar een proleet ('ik zit bij een bende') en Jambers. Terugkerende personages zijn een clown die een uitgedroogde plant poogt te redden en de eerder genoemde proleet. Diens moeder is ziek en hij verwijt Otten dat zij door hem elke voorstelling moet sterven. Ook een beeld van de jonge Jezus lijkt haar niet te kunnen redden. De voorstelling krijgt toch een happy end wanneer de clown alsnog de plant weet te redden. Otten is een bijzondere verschijning die zijn fysiek fraai weet te combineren met verteltalent. Aan het eind vraagt hij zich af: 'Wat moet je doen als het lichaam van degene van wie je meeste houdt ermee ophoudt? Ermee stopt. Wat doe je dan?', waarna aan de hand van het gebruik van zijn lichaam de onderlinge samenhang tussen de sketches alsnog duidelijk wordt. En daarmee is Foeha een mooi afgeronde voorstelling.
De jury noemde Otten een podiumbeest met uitstraling. Zijn kracht is het fysieke, waarmee hij een unieke stijl heeft ontwikkeld en de jury is blij dat hij de grenzen van het cabaret verkend en verlegt.

Bert en Roy

Belgen staan in de Nederlandse cabaretwereld vooral bekend om hun absurdisme en de Vlamingen Bert en Roy zijn daarin geen uitzondering. Maar wellicht dat dit bij mij te hoge verwachtingen schepte, zeker nadat ik las dat ze van de bekende Studio Herman Teirlinck kwamen. In de voorstelling zien we een auteur in overleg met -waarschijnlijk- zijn uitgever. De auteur heeft een boek geschreven over Boer Timmer die met een schuldgevoel zit. De titel 'Boer Timmer zit met een schuldgevoel' zou echter niet deugen. Er volgt een onderlinge twist met enorm flauwe grappen, waar die beloont werden met de lach van het Leidse publiek. De schrijver doet het verhaal van zijn boek uit de doeken waarbij de uitgever telkens inbreekt om commentaar te leveren, mierenneukerij wordt daarbij niet geschuwd. Terwijl ze bij tijd en wijle vreselijk druk doen, vullen ze uiteindelijk samen het einde van het boek in, wat op de een of andere manier leidt tot een sketch waarbij een astronaut zijn vlag vergeten is. Daarna volgt nog een sketch 'Uit de kast', een test voor de twijfelende hetero. Wel leuk vond ik het vragenspel, waarbij men alleen mag spreken in vragen. Het is een bekende speelmethode uit de improv, maar de herkomst werd enigszins gemaskeerd doordat de heren onderwijl aan het schermen waren.
De jury noemde Bert en Roy een ontwapenend en hecht duo, met een absurdistische speelstijl en humor. De jury prees hun improvisatie, maar vroeg zich af of ze soms niet net iets te nonchalant deden. Dat zou overigens wel verklaren waarom ze soms bijna om de ander zijn grapjes in de lach schoten.

Micha Wertheim

Als derde deelnemer speelde Micha Wertheim. Met een eigen volgspot opent hij zijn voorstelling met een act waarbij hij van ballonnen dieren vouwt, die vreemd genoeg allemaal op een hond lijken. Dan wordt al snel duidelijk dat hier een erg arrogante man staat, zelf noemt hij het liever geniaal, die er niet voor wijkt om jury én publiek emotioneel te chanteren om zo te kunnen winnen. Hij heeft namelijk het afgelopen jaar kanker gehad. Dat was een enorme klap voor hem geweest. Als hij dan vanavond niet zou winnen, ja dat zou dan een tweede grote klap zijn. Ondanks deze (natuurlijk gespeelde) arrogantie heeft hij binnen vijf minuten het publiek al naar zijn hand gezet, want hij is ook onweerstaanbaar grappig. Dat hij hiermee wegkomt zal toch vooral te danken zijn aan zijn stand-up comedy-ervaring die hij de afgelopen jaren bij de Comedytrain heeft opgedaan. Het is wel jammer dat hij zijn eigen genialiteit zo enorm vaak benadrukt. Dat doet hij weliswaar erg grappig, maar het is duidelijk een truukje en daarmee verliest het aan kracht. Veel tijd om je daaraan te ergeren is er niet, want Wertheim hanteert een hoog tempo. Althans, hij is erg gehaast. Na een bizarre goochelact volgt een conference waarbij de clou alvast wordt aangekondigd: 'in de kont geneukt'. Wertheim speelt hier opzichtig met het verwachtingspatroon, maar maakt zich er helaas wat makkelijk vanaf. Het leukste gedeelte van zijn optreden vond ik zijn opgewekt cynische 'sick jokes' over zijn ziekenhuis-ervaringen, gevolgd door een grafrede (op alfabet!) voor zijn buurman.
De jury noemde Wertheim geraffineerd. Zijn cynische en zelfrelativerende personage (..) was in staat om publiek en jury voor zich te winnen. Hij manipuleert op geniale wijze (om met zijn eigen woorden te spreken).

Dat Wertheim de publieksprijs zou winnen was direct na zijn optreden wel duidelijk, maar door de woorden van de jury ontstond er bij mij toch enige twijfel of Jochen Otten of Micha Wertheim de juryprijs zou winnen. Direct werd echter Wertheim tot winnaar van de juryprijs uitgeroepen. Terecht, al zou ook Otten een terechte winnaar zijn geweest.
Wat ons echter steekt is de opdracht aan de jury om de deelnemer met de beste toekomstverwachtingen te kiezen. Wij vermoeden dat dit de doodsteek is voor het artistiek cabaret bij het 'Leids'. Daarom wint er nu voor het derde achtereenvolgende jaar een beter te verteren stand-up comedian, al stak Wertheim wat mij betreft wel ver uit boven Javier Guzman en Alex Agnew. Maar toch ging ook Wertheim puur voor het vermaak. Wim Helsen oogst momenteel uitsluitend lovende kritieken voor zijn eerste soloprogramma, maar moest het afleggen tegen de snelle stand-up van Guzman (die wisselende kritieken kreeg). Maar de kunstenaars onder de cabaretiers lijken zo weinig meer te zoeken op het Leids. En dat zou toch enorm jammer zijn.
Overigens een schande als de Schouwburg de tweede rij stoelen op het tweede balkon links en rechts nog verkoopt: de mensen daar stonden de gehele voorstelling om zo nog iets van de voorstelling te kunnen zien.