Vandaag is de honderdste geboortedag van Rijk de Gooyer.
Rijk de Gooijer (zoals je zijn achternaam eigenlijk spelt) wordt geboren in Utrecht in een kinderrijk, gereformeerd bakkersgezin. Zijn latere recalcitrante en scherpe tong worden vaak toegeschreven aan deze gereformeerde opvoeding. Na de Tweede Wereldoorlog werkt hij kort in de bakkerij van zijn vader en wordt vervolgens leerling-verslaggever bij de NCRV. Zijn komisch talent komt aan het licht bij de omroep, waarna hij als komiek en hoorspelacteur wordt ingezet in radioprogramma’s als de Bonte Dinsdagavondtrein en Showboat. Daar maakt hij naam met typetjes als ‘Kobus Rarekiek’ en de Utrechter ‘Bartelse’. In 1948 sluit hij zich voor één seizoen aan bij het ABC Cabaret van Wim Kan, die hem later omschrijft als een ‘kleedkamerartiest’, slechts leuk voor wat grappen en grollen achter de coulissen.
In de jaren vijftig ontmoet hij Johnny Kraaijkamp sr. Met hem vormt hij het zeer succesvolle showbizz-duo Johnny en Rijk, dat doorbreekt in het schnabbelcircuit en een eigen succesvolle televisieshow bij de AVRO krijgt. De Gooyer speelt hierin de rol van de aangever naast de clown Kraaijkamp. Na de flop van de film ‘Geen paniek’ stopt het duo, maar later werken ze opnieuw samen in films, de series ‘De Brekers’ en ‘Beppie’ en in reclames voor C&A.
De Gooyer is als acteur te zien in vrijwel alle grote Nederlandse producties uit de jaren ’70 en ’80, wat Simon Carmiggelt de uitspraak ontlokte: “Een Nederlandse speelfilm is pas een Nederlandse speelfilm als Rijk de Gooyer erin meespeelt.” Tot zijn bekendste filmrollen behoren ‘De inbreker’, ‘Naakt over de Schutting’ en hij is onvergetelijk als de SS’er Breitner in ‘Soldaat van Oranje’. Later speelt hij in ‘De Avonden’, ‘Hoogste Tijd’ en ‘Madelief, krassen in het tafelblad’. Op televisie schittert hij als de knorrige Fred Schuit in de serie ‘In voor- en tegenspoed’. En maakt hij tv-reclames voor Reaal met de kreet “Foutje! Bedankt!”
Voor zijn acteerwerk ontvangt De Gooyer driemaal een Gouden Kalf, waaronder één voor zijn hele oeuvre in 1982. In het tv-programma Taxi met Maarten Spanjer gooit De Gooyer zijn Kalf voor ‘Hoogste Tijd’ (1995) uit het raam omdat hij zich had geërgerd aan de uitreiking. Ook zijn latere Kalf voor ‘Madelief’ (1999) overleeft de rit naar huis niet. Hij heeft een klik met Spanjer. Niet alleen schreven ze columns, met Spanjer gaat hij later ook het theater in als duo.
Daarnaast schrijft De Gooyer ook verhalen. Hij brengt de verhalenbundel ‘Gereformeerd, en andere verhalen’ uit, columns met Eelke de Jong en Peter van Straaten onder de naam ‘Beste Jongens’, later voortgezet met Maarten Spanjer. En met De Jong schrijft hij een feuilleton rond de alcoholische dagbladjournalist Koos Tak, voorzien van tekeningen van Peter van Straaten.
Rijk de Gooyer heeft als principe ‘Never let the facts get in the way of a good story’. Gedurende zijn leven vertelt De Gooyer grote verhalen. Van sommige verhalen waren ook meerdere versies. Na de Tweede Wereldoorlog zou hij de Waal hebben overgezwommen naar bevrijd gebied om voor het Amerikaanse bevrijdingsleger te werken als tolk. Zo zou hij onder andere de arrestatie van nazi Heinrich Himmler en de bevrijding van het concentratiekamp Bergen-Belsen hebben meegemaakt. En als hij tijdens de Koude Oorlog van 1959 tot 1961 een acteursopleiding volgt in Berlijn, zou hij op verzoek van de BVD als informant hebben gewerkt voor de CIA. In zijn boek ‘Rijk – het niet geheel ontoevallige leven van Rijk de Gooyer’ (2021) probeert Olaf Broos deze verhalen te checken. Iets wat lastig is omdat De Gooyers archief verloren is gegaan bij een brand. Bij de arrestatie van Himmler was De Gooyer volgens bronnen bij het Britse leger niet betrokken en er is geen enkel bewijs dat hij in Bergen-Belsen was geweest. Het verhaal over Berlijn – waar hij overigens pas veertig jaar na dato over begon te vertellen – wordt niet herkend door iemand met wie hij destijds in Berlijn verbleef en wordt door een inlichtingenexpert afgedaan als een broodje aap. Ook verhalen uit zijn jeugd worden weersproken, onder meer door zijn zus Greet.
De Gooyer heeft niet alleen een reputatie als grote verhalenverteller, maar ook als een kroegtijger en notoire vertierzoeker. Ook dat wordt onderzocht door Broos en hij constateert dat humor gebruikte als provocatie om mensen op afstand te houden. Onder dit ‘pantser van onverschilligheid’ zou zich een gevoelig, onzeker, lief en weemoedig mens bevinden. De Gooyer was intelligent en had een scherpe tong. Hij was een einzelgänger die een panische angst had voor het tonen van emoties en hechting, omdat dit voor hem synoniem stond aan ontreddering en kwetsbaarheid.
In mei 2005 wordt De Gooyer getroffen door een herseninfarct, waardoor zijn carrière op een laag pitje komt te staan. Zijn laatste filmrol speelt hij in 2009 in Happy End. Hij overlijdt op 2 november 2011 op 85-jarige leeftijd aan de gevolgen van acute alvleesklierkanker, slechts enkele maanden na het overlijden van voormalige kompaan Johnny Kraaijkamp sr.