www.zwartekat.nl - Verzamelpunt voor cabaret en stand-up comedy

Boeken, CD's, DVD's

Annie MG Schmidt - Ongehoord - 20 sept 2003
Ongehoord : Annie MG Schmidt

Begin september verscheen de dubbel-cd 'Ongehoord: Annie MG Schmidt (Oorspronkelijke opnamen uit de jaren 50)'. De dubbel-cd is gemaakt op initiatief van het Theaterinstituut en het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid (het Publieke Omroep-archief). Er bleek veel materiaal in de archieven te liggen uit de jaren 50, een tijd waarin er cabaretprogramma's op de radio werden uitgezonden, veelal door de Wereldomroep.

Naast opnamen van het Cabaret De Inktvis (het journalistencabaret van Het Parool) bevat de dubbel-cd ook opnamen uit het cabaret van Wim Sonneveld en Wim Kan, onbekende liedjes uit 'De Familie Doorsnee' en tv-shows van Conny Stuart, kindergedichtjes en tot slot ook enkele door Schmidt gesproken columns.

Deze prachtige dubbel-cd verschijnt met een uitgebreid cd-boekje en kost circa 25 euro. De totale duur is 140 minuten, verdeeld over 43 tracks. Verkrijgbaar in de platenzaak of bij het Theaterinstituut Amsterdam.


De bijzondere nummers op Ongehoord: Annie M.G. Schmidt
bron: cd-boekje

Hoewel haar cabaret- en musicalwerk in de loop van de jaren op talloze lp's en cd's in even zoveel verschillende uitvoeringen is uitgebracht, zijn het TIN en Beeld en Geluid er tóch in geslaagd om twee cd's samen te stellen met materiaal dat nog nooit eerder in deze uitvoeringen op plaat of cd verscheen.

Journalistencabaret De Inktvis
Wij beginnen bij het moment dat mejuffrouw Schmidt (documentaliste bij Het Parool) schijnbaar vanuit het niets teksten begon te schrijven voor het journalistencabaret De Inktvis. Al snel werd zij een van de belangrijkste auteurs van dit geëngageerde ensemble. Op de cd 1 treffen we zes liedjes aan die Schmidt voor dit illustere gezelschap schreef. De kwaliteit van de teksten was dusdanig, dat ze al snel werden ontdekt door het 'professionele cabaret'. Menige Inktvis-tekst werd later uitgevoerd door professionals uit de ensembles van Wim Sonneveld, Wim Kan en Wim Ibo, en in die uitvoeringen werden zij vaak bekend bij het grote publiek. Zonder jou werd bijvoorbeeld bekend in de versie van Conny Stuart. We hebben er geen originele Inktvis-opname van kunnen vinden, maar de versie van Wim Ibo uit diezelfde tijd mag er beslist wezen.
Of Marjoleine, het bekende liedje dat in de lyrisch-romantische uitvoering van Wim Sonneveld nog regelmatig op de radio te horen is: op de cd de originele uitvoering van journalist Willem Wittkampf, die er met zijn droge - enigszins ironische - toon, een totaal ander licht op werpt en daardoor feilloos de humor in de tekst laat horen. Het betreft een live-opname, waardoor de reactie van het publiek op de buitengewoon geestige tekst ook te horen is.
Vervolgens zijn op cd 1 de oorspronkelijke opnamen te horen van enkele liedjes die toentertijd zijn uitgevoerd en opgenomen door Inktvis-leden van het eerste uur, Jeanne Roos en Wim Bijmoer. De tram, Monsieur Maurice en Coccen zijn op glasplaat opgenomen in demostudio's. De kwaliteit is niet perfect, maar de authenticiteit maakt deze opnamen buitengewoon uniek.
De Hoeksema's is de oudste opname van een Inktvis-tekst die werd uitgevoerd door een professional: als lid van Cabaret Wim Sonneveld bracht Emmy Arbous dit nummer in het programma Gastenboek uit 1952.

Van De Inktvis naar Sonneveld
Dat Annie M.G. Schmidt een uniek schrijftalent had was intussen wel duidelijk. Het kon dan ook niet uitblijven dat zij - begin jaren vijftig - exclusief cabaretteksten voor professionals ging schrijven. Die teksten zouden een duidelijke weerslag blijken van de situatie in de wereld op dat moment. De spanningen tussen Oost en West namen hand over hand toe, en de angst voor een Derde Wereldoorlog was groot. Die onrust is goed te horen in de nummers Toen Adam zei..., De nachtmerrie sisters en Miss Trust. Het zijn de somberste teksten die ooit uit Schmidts pen vloeiden.

Wanneer zij gevraagd wordt een bijdrage te leveren aan Het meisje met de grote voeten, het (geflopte) detectiveprogramma waarmee Sonneveld in 1952 zijn Nieuwe de la Mar-theater opende, is Schmidts bekende luchtigheid helemaal terug. Zo schreef zij voor het programma De moeder van de gangster een hilarisch dialoogje (gevolgd door een liedje) voor Emmy Arbous en haar gangsterzoon Paul Deen.

De jaren 1955-1960
Annie M.G. Schmidt voerde ook wel eens een tekst van zichzelf uit. In 1955 ging ze met collega Simon Carmiggelt op tournee met Gerijmd en ongerijmd, een programma waarin zij voor een enthousiast publiek zowel proza als versjes brachten. De cyperse poes kende u misschien al, maar de opname van De zeemeerminnen was tot op heden onbekend.
Meneer Van Dalen werd bekend in de versie van Jasperina de Jong uit 1966: op cd 1 is de oorspronkelijke versie te horen, gezongen door Wim Ibo.
Maar Annie M.G. Schmidt schreef niet alleen voor volwassenen. Haar kindergedichtjes en liedjes vonden een gewillig oor bij de Nederlandse peuter-, kleuter- en kinderschare. Met uitzondering van het Kinderkoor Jacob Hamel werden kinderliedjes tot 1958 meestal gezongen door professionele zangers van oubollig repertoire. De componist-pianist Paul Christiaan van Westering bracht daar verandering in toen hij de moderne versjes van Annie Schmidt op muziek zette. Die liedjes zijn beroemd zijn geworden door latere versies van kinderkoren als De Leidse Sleuteltjes, maar Van Westering nam ze oorspronkelijk op met een geschoolde zangeres. Uit de originele opnamen met de sopraan Dora Schrama kozen we voor onze cd De slaapwandelende vorst.

Annie Schmidts pen stond in die tijd geen moment stil, dus ook het schrijven voor cabaret ging intussen gewoon door.
Uit Sonnevelds Thérèse blijkt eens te meer het absurde gevoel voor humor dat zo kenmerkend is voor het werk van Annie M.G. Schmidt. Het liedje gaat over een meisje met een wonderlijke achtergrond, die haar bruiloftsmaal wel op een heel bijzondere manier beëindigt: denk maar eens goed na welke calorierijke saus perfect rijmt op de naam Thérèse...
Als Sonneveld twee jaar later in zijn programma Rim Ram op een baby moet passen en met het kind op schoot over de toekomst mijmert, blijkt Annie's tekst een prachtig vehikel te zijn voor Sonnevelds acteertalent. De zorgen om het kindje bereiken het hoogtepunt als 'het meisje later groot is', aldus de tekst van Annie M.G.
Wim Kan nam een nummer van Schmidt op met hetzelfde thema: Vaders en dochters blijft jarenlang op zijn repertoire, waarbij hij de tekst regelmatig aanpast aan de actualiteit. Hij gebruikte het onder andere bij de kwestie omtrent het huwelijk van prinses Irene met Carlos Hugo de Bourbon Parma ('Waar ga je heen? - Naar Spanje'). Op deze cd uiteraard de oorspronkelijke versie, zoals Annie M.G. Schmidt zelf hem voor Kan schreef.
In Ze hebben niet het flauwste begrip toont actrice Enny Mols-de Leeuwe zich in het NCRV-programma Tobpunten een waardig vertolkster van een Schmidt-tekst. Tien jaar later zou zij dat nog eens bevestigen met haar uitvoering van Juffrouw Truus van de twaletten.

Schmidt-vertolkster bij uitstek is uiteraard Conny Stuart. Stuart en Schmidt leerden elkaar kennen toen Annie M.G. teksten schreef voor het Sonneveld Cabaret, waar Conny Stuart deel van uitmaakte. In haar lange carrière vertolkte ze veel Schmidt-teksten, die vaak speciaal voor haar werden geschreven. Op cd 1 hebben wij voor het onbekende nummer Twijfel gekozen; een juweeltje dat het verdient om aan de vergetelheid ontrukt te worden.

Doorsnee: de populairste familie van Nederland
Cd 2 begint met een potpourri van 34 minuten met liedjes uit de radioserie De familie Doorsnee. Gedurende de loop van de serie werd de familie Doorsnee zeker de bekendste en waarschijnlijk ook de populairste familie van Nederland. Toen de familie werd verblijd met de komst van een kind, was dat zulk belangrijk nieuws dat het in de krant kwam! Van de immens populaire serie werden indertijd al twee minilangspeelplaten uitgebracht, waardoor twee liedjes al bekend zijn bij het publiek: in Vrouwen geeft Vader Doorsnee (Cees Laseur) op typerend cynische wijze zijn mening over het andere geslacht. Hoe moet-ie heten? is op deze cd voor het eerst compleet te horen. De andere Doorsnee-liedjes zijn nog nooit eerder uitgebracht.

Radio en televisie
In 1956 vond in Zwitserland het allereerste Eurovisie Songfestival plaats. In die tijd nog geen uitgebreide puntentelling, maar een (Zwitserse!) winnaar die door de jury werd aangewezen. Het festival werd geopend door de Nederlandse inzending. Jetty Paerl (voorheen bekend als 'Jetje van Radio Oranje') zong De vogels van Holland op muziek van Cor Lemaire en op tekst van Annie M.G. Schmidt. Jetty Paerl zélf stelde deze bijzondere opname tot onze beschikking!

Hetty Blok is door de jaren heen een ideale vertolkster van het Schmidt-repertoire is gebleken. Later zou zij in Nederland 'wereldberoemd' worden door haar onvergetelijke creatie Zuster Klivia in het inmiddels legendarische Ja zuster, nee zuster, maar al in de jaren vijftig maakte zij naam met kinderliedjes die ook geschikt waren voor volwassenen - eerst op de radio, later op grammofoonplaten en vaak op tekst van Annie M.G. Schmidt. Op cd 2 staan drie nummers van Hetty Blok uit het radioprogramma Intiem Theater.

Annie M.G. Schmidt was een auteur die zich bewoog in alle mogelijke disciplines en media. Ook de opkomst van de televisie bleek voor haar een uitdaging. Pension Hommeles was haar eerste serie voor dit nieuwe medium. Hoewel het woord in die jaren nog niet bestond, werd Ik zou je in een doosje willen doen een regelrechte hit. Op deze dubbel-cd vindt u de versie zoals hij indertijd voor de televisie werd opgenomen, vertolkt door Donald Jones met charmant Amerikaanse accent.
De meeste Schmidt-liedjes uit de jaren vijftig werden door Cor Lemaire van muziek voorzien. Daar kwam verandering in toen Schmidt - op initiatief van Conny Stuart - kennismaakte met Harry Bannink. De combinatie Schmidt-Bannink bleek er een te zijn van puur goud en stond garant voor een aantal succesvolle musicals, de televisieserie Ja zuster, nee zuster en veel meer moois. Het is een overbekend succesverhaal dat we op cd 2 laten horen in drie nummers uit Conny Stuarts televisieprogramma Wat kan me gebeuren. Het zijn de eerste vruchten van de jarenlange succesvolle samenwerking.

Annie M.G. Schmidt zélf mag op deze dubbel-cd uiteraard niet ontbreken: wij beëindigen beide cd's met haar eigen droogkomische stem. In het VARA-programma Op de koffie, dat in het voorjaar van 1960 wekelijks werd uitgezonden, had zij haar eigen column. We hebben de twee aardigste uitgezocht: zij zijn 'the icing on the cake' van deze bijzondere dubbel-cd.

Tekst: Xandra Knebel / Maarten Eilander

--

geplaatst op 20 september 2003